Początki
Władze
Oddziały
Cele
Towarzystwa
Działalność
Dorobek wydawniczy
Początki
Idea utworzenia księgoznawczego
towarzystwa naukowego o zasięgu ogólnokrajowym narodziła się pod
koniec lat 70. XX w. Warunki do jej realizacji zaistniały jednak dopiero
dekadę później. Zebranie założycielskie PTB odbyło się
w Warszawie 7 grudnia 1988 r. Status członków-założycieli mają
74 osoby, rekrutujące się ze środowisk zawodowo związanych z
książką: spośród pracowników bibliotek naukowych,
uniwersyteckich instytutów bibliotekoznawczych, wydawców i księgarzy.
do góry
Władze
Polskie Towarzystwo Bibliologiczne zostało
zarejestrowane 1 sierpnia 1989 r., a 8 listopada odbyło się w Bibliotece Narodowej pierwsze zebranie delegatów, na którym dokonano wyboru
Zarządu Głównego. Prezesem została Barbara Bieńkowska,
wiceprezesami - Andrzej Mężyński i Krzysztof Migoń,
sekretarzem - Hanna Łaskarzewska, a skarbnikiem - Hanna Bojczuk. W tym składzie
prezydium Zarządu działało przez trzy kolejne kadencje. Zmiany władz
dokonano dopiero na Walnym Zgromadzeniu Delegatów 6 listopada 2003 r. Na
prezesa wybrano Janusza Kosteckiego, wiceprezesami pozostali Andrzej Mężyński
i Krzysz-tof Migoń, sekretarzem została Agnieszka Paja, natomiast
skarbnikiem - Anna Karczewska. Barbarze Bieńkowskiej nadano tytuł
honorowego prezesa PTB.
do góry
Oddziały
Kolejno powstawały oddziały
terenowe Towarzystwa: Warszawski i Wrocławski (w 1989 r.), Łódzki
(stracił samodzielność w 1994 r., a jego członkowie należą
obecnie do Oddziału Warszawskiego), Lubelski (rozwiązany 6 listopada
2003 r.), Krakowski (w 1990 r.) i Katowicki (w 1993 r.). Pracami oddziałów
kierują obecnie: Julian Fercz (Wrocław), Maria Kocójowa (Kraków),
Leonard Ogierman (Katowice) i Jacek Puchalski (Warszawa).
Statut PTB został zatwierdzony najpierw w 1989 r., a ponownie - po zmianach
- w 2001 r. Towarzystwo ma zasięg ogólnokrajowy, liczba jego członków
waha się w granicach 190-250 osób. Statut członka korespondenta
(przewidziany dla cudzoziemców) przyznano jednej osobie (ze Szwecji), godność
członka honorowego także jednej (w 1998 r. nadano ją ówczesnemu
burmistrzowi Cieszyna, dr. Janowi Olbrychtowi).
Siedzibą Zarządu Głównego stała się Biblioteka
Narodowa. Źródłem finansowania Towarzystwa są składki członkowskie
oraz dotacje celowe na programy badawcze, konferencje naukowe, publikacje i
wystawy.
do góry
Cele Towarzystwa
Do najważniejszych zadań PTB
należy:
-
prowadzenie działalności
naukowo-badawczej i wydawniczej w zakresie księgoznawstwa;
-
organizowanie (samodzielne lub we współpracy
z innymi instytucjami) konwersatoriów i konferencji na najważniejsze
tematy związane z sytuacją książki w Polsce;
-
uzgadnianie i formułowanie
stanowisk fachowców wobec tych problemów;
-
opracowywanie ekspertyz;
-
podnoszenie poziomu wiedzy, etyki i
kwalifikacji zawodowych członków, a także oddziaływanie w tym
kierunku na całe środowisko pracowników książki;
-
współdziałanie
z właściwymi władzami, instytucjami, komitetami, towarzystwami
naukowymi oraz organizacjami krajowymi i zagranicznymi w dziedzinach objętych
działalnością PTB.
do góry
Działalność
Głównym tematem, który podjęto
zaraz po utworzeniu Towarzystwa, były losy zbiorów przejętych i przemieszczonych w wyniku działań wojennych i późniejszych zmian
granic. Problemowi temu poświęcono dwa fora dyskusyjne (w kwietniu i
maju 1990 r.). Wypracowano wówczas i przyjęto dwa ważkie dokumenty:
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Bibliologicznego w sprawie swobodnego dostępu
do informacji i zbiorów przemieszczonych oraz przejętych oraz Program działań
w zakresie informacji o zbiorach przemieszczonych i przejętych. Do jego
realizacji - w wyniku starań PTB - utworzono w Bibliotece Narodowej w 1990
r. Pracownię Dokumentacji Księgozbiorów Historycznych, którą
nieprzerwanie kieruje Hanna Łaskarzewska.
Od początku zwracano też uwagę na konieczność
odtworzenia i napisania na nowo rzetelnych dziejów polskiego bibliotekarstwa
lat powojennych, prezentowanych w dotychczasowej historiografii w sposób
niejednokrotnie zafałszowany i przemilczający niewygodne fakty i
zdarzenia. Ślad po dyskusji na ten temat, prowadzonej na konwersatorium PTB, pozostał jednak tylko w artykule Andrzeja Mężyńskiego:
Bibliotekarstwo polskie w latach 1948-1956. Kłopoty historyków
("Poradnik Bibliotekarza" 1990 nr 1/3).
W 1992 r. Towarzystwo włączyło do swych prac
badawczych kolejny temat - dokumentację strat polskich bibliotek w czasie
II wojny światowej. Program ten jest realizowany wespół z Biurem Pełnomocnika
Rządu do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą (obecnie
Departament Dziedzictwa Narodowego) Ministerstwa Kultury do dziś. Efektem
tych prac jest seria informatorów o stratach bibliotek i księgozbiorów
domowych w latach 1939-1945 na ziemiach polskich w granicach z 1939 r. i 1945
r., opublikowanych przez Biuro Pełnomocnika. Są to: Straty bibliotek w
czasie II wojny światowej w granicach Polski z 1945 roku. Wstępny
raport o stanie wiedzy. Warszawa 1994; B. Bieńkowska: Straty bibliotek
polskich w czasie II wojny światowej. Warszawa 1994; - Losses of Polish
libraries World War II. Warsaw 1994; A. Mężyński: Kommando
Paulsen, październik-grudzień 1939 r. Warszawa 1994; Biblioteki na
wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej. Informator. Poznań 1998;
Informator o stratach bibliotek i księgozbiorów domowych na terytoriach
polskich okupowanych w latach 1939-1945 (bez ziem wschodnich). Poznań 2000.
Poza tym w przygotowaniu jest informator o bibliotekach polskich poza krajem w
latach 1938-1948. Dzięki dotacji Fundacji Współpracy
Polsko-Niemieckiej ukazał się ostatnio wybór dokumentów źródłowych
o losach bibliotek naukowych w Generalnym Gubernatorstwie w latach II wojny
światowej.
W ciągu minionych lat PTB zorganizowało
samodzielnie lub wespół z innymi instytucjami ponad 10 ogólnokrajowych bądź
międzynarodowych konferencji i spotkań (poświadczonych najczęściej
publikacjami). Najważniejsze z nich to: Cieszyńskie księgozbiory
historyczne (1991); Dokumentacja księgozbiorów historycznych. Współpraca
krajowa i międzynarodowa; Zabezpieczenie i wykorzystanie księgozbiorów
instytucji likwidowanych i reorganizowanych (obie w 1993 r.); Możliwości
współpracy międzynarodowej w zakresie bibliologii, Skutki II wojny
światowej dla bibliotek polskich (obie w 1994 r.), Bibliotekarskie kontakty
polsko-niemieckie - wczoraj i dziś (1996); Z problemów ochrony
europejskiego i narodowego dziedzictwa piśmienniczego, Ks. Leopold Jan Szersznik znany i nieznany (obie w 1997 r.); Wiedza o książce w nauce
i dydaktyce (1999); Książka przyszłością kultury?
(2001); Współczesna sztuka książki (2002). Ponadto w l.
1991-1995 Oddział Warszawski PTB zorganizował blisko 30 ogólnokrajowych
konwersatoriów naukowych; podobne spotkania i konferencje odbywały się
w pozostałych ośrodkach.
Członkowie PTB opracowali również - na zamówienie
resortu kultury oraz bibliotek naukowych dysponujących cennymi zbiorami
naukowymi - kilka ekspertyz, a także uczestniczyli (jako eksperci) w
pracach Polsko-Ukraińskiej Komisji Międzynarodowej ds. ochrony i zwrotu dóbr kultury utraconych i bezprawnie przemieszczonych podczas II wojny
światowej (B. Bieńkowska, H. Łaskarzewska) oraz zespole ekspertów rządowej komisji
polsko-niemieckiej do spraw zbiorów przyjętych i przemieszczonych (A. Mężyński).
Wielokrotnie Towarzystwo formułowało swe opinie na temat współczesnych
problemów bibliotekarstwa polskiego (np. likwidowania bibliotek na początku
lat 90.), a także zwrotów właścicielom zbiorów przejętych przez państwo po II
wojnie światowej.
Polskie Towarzystwo Bibliologiczne
aktywnie uczestniczyło też w powołaniu nowej placówki
bibliotecznej - Książnicy Cieszyńskiej, która po trzech latach
starań i przygotowań powstała 1 stycznia 1994 r. w wyniku
usamodzielnienia się Oddziału Zabytkowego Miejskiej Biblioteki
Publicznej. Przez dwie kadencje przewodniczącą Rady Programowej Książnicy
była Barbara Bieńkowska, a następnie funkcję tę pełnił
inny członek Towarzystwa - Jan Pirożyński.
W latach 1993 i 1994 r. PTB współorganizowało
Letnie Szkoły Bibliotekoznawstwa w Cieszynie dla studentów, a w 1995 r. -
warsztaty na temat ochrony zbiorów zabytkowych w regionie (1995).
W 1998 r. Towarzystwo było jednym z patronów i współfinansowało
wystawę "Corona urbis et orbis", otwartą w BN z okazji 250.
rocznicy założenia Biblioteki Załuskich. W latach 2000-2001 współuczestniczyło
w organizacji imprez w Warszawie pod hasłem "Szał czytania",
promujących m.in. współczesny rynek książki w Polsce.
Natomiast w 2001 r. zorganizowano konkurs dla warszawskich szkół średnich
nt. wiedzy o książce.
ZG PTB, a także oddziały Towarzystwa organizują
imprezy integrujące środowisko i swych członków:
wycieczki do bibliotek, spotkania z liderami krajowego bibliotekarstwa i księgoznawczych
ośrodków naukowych.
Od 1990 r. PTB wydaje nieregularny biuletyn pn. "Nowiny Polskiego
Towarzystwa Bibliologicznego", rozprowadzany głównie wśród członków
PTB.
do góry
Literatura:
-
Polskie Towarzystwo Bibliologiczne. Informator.
Warszawa 1996, s. 7-21: Statut, s. 24-79: Wykaz członków;
-
B. Bieńkowska: Polskie Towarzystwo Bibliologiczne.
"Przegląd. Biblioteczny" 1997 z. 2/3 s. 241-247;
-
H. Łaskarzewska: Polskie Towarzystwo
Bibliologiczne. Dotychczasowe dokonania i perspektywy. "Poradnik
Bibliotekarza" 2001 nr 10 s. 11-13.
-
H. Łaskarzewska, PTB. Dwanaście lat
na rzecz bibliologii polskiej. "Zdabytki" [Mińsk] 2004 vyp.6 s. 246-252
Hanna Łaskarzewska
dorobek wydawniczy PTB
Polskie Towarzystwo
Bibliologiczne wydało samodzielnie lub we współpracy
z innymi instytucjami kilkanaście publikacji:
-
Cieszyńskie księgozbiory historyczne. Materiały z
sesji naukowej. Cieszyn,
18-20 listopada 1991 r. Red. H. Łaskarzewska. Warszawa 1993.
-
M. Kocójowa: Przewodnik po zbiorach rękopisów w
Wilnie. Kraków 1993. [Wyd. Oddział Krakowski].
-
Modern libraries and librarianship in Poland.
Ed. M. Kocójowa, A. Altenberger. Kraków 1995. [Wyd. Oddział
Krakowski].
-
Symposia bibliologica. Dokumentacja księgozbiorów
historycznych, współpraca krajowa i międzynarodowa.
Skutki II wojny światowej dla bibliotek polskich. Red. A. Mężyński,
H. Łaskarzewska. Warszawa 1995.
-
Libraries in Europe's post-communist countries:
their international context. Ed. M. Kocójowa, W. Zalewski. Kraków 1996. [Wyd. Oddział
Krakowski].
-
Polskie Towarzystwo Bibliologiczne. Informator.
Oprac. M. Mlekicka. Warszawa 1996. [Wyd. Oddział Warszawski].
-
Bibliotekarskie kontakty polsko-niemieckie. Red.
H. Łaskarzewska, A. Mężyński. "Prz.
Bibl." 1997 nr 1. [Zeszyt monograficzny].
-
Ks. Leopold Jan Szersznik znany i nieznany. Materiały
z konferencji naukowej. Cieszyn, 6-7 listopada 1997. Red. H. Łaskarzewska,
Anežka
Bad'urová. Cieszyn 1998.
-
Problemy wydawnicze i marketing współczesnej książki
naukowej i aka-demickiej. I Krajowa Konferencja. Katowice, 19 listopada
1998. Red. L. Ogierman. Katowice 1998. [Wyd. Oddział Katowicki].
-
Materiały z konferencji PTB. "Z
Badań Nad
Polskimi Księgozbiorami Historycznymi" 1999 T. 19 s. 153-206.
[Część referatów z Forum PTB pt. "Z problemów
ochrony europejskiego i narodowego dziedzictwa piśmienniczego".
Warszawa, 2 grudnia 1997 r.].
-
P. Lechowski: Biblioteki Krakowa w okresie okupacji
niemieckiej 1939-1945. Kraków 1999. [Wyd. Oddział Krakowski].
-
Wiedza o książce w nauce i dydaktyce.
Konferencja. Warszawa, 16-17 listopada 1999 r. Red. M. Kisilowska,
J. Puchalski, D. Kuźmina. Warszawa 2000.
-
Książka przyszłością kultury? "Prz.
Bibl." 2001 z. 3. [Zeszyt mono-graficzny].
-
Biblioteki naukowe w Generalnym Gubernatorstwie w
latach 1939-1945. Wybór dokumentów źródłowych. Wyd. i oprac. A. Mężyński
przy współpr. H. Łaskarzewskiej. Warszawa
2003.
do góry
